Een nieuw muzieksysteem (3)

Van theorie naar praktijk

In deel 2 hebben we gefocust op hoe je een muzieksysteem zo optimaal mogelijk neerzet. Dat kost tijd maar is wel heel leuk om te doen, vooral omdat je er muziek bij gebruikt. Daar gaan we in dit deel mee door als we de lijst van muziek en de beleving ervan de revue laten passeren.

Nog meer luisteren

De meeste muziek die ik in de eerste twee weken na de installatie heb geluisterd is in cd-formaat. De reden is dat ik daar de originelen van heb, geript met XLD en allemaal in ongecomprimeerd AIFF-formaat. Van sommige albums heb ik meerdere versies, waaronder de remasters. Maar het is me wel opgevallen dat die zeker niet altijd beter zijn. Anders zijn ze veelal wel, maar zeker niet beter. Dat was aanleiding voor wat onderzoek naar remasters en hoe je erachter kunt komen wat er technisch gezien anders aan is. Dat ze anders klinken daar heb ik mijn oren voor en die liegen niet. Ook het nieuwe muzieksysteem helpt daar fantastisch bij. Verderop in het verhaal kom ik in meer detail terug op het fenomeen remaster.

Ik gebruik Roon als streaming app omdat ik dat nog steeds de beste oplossing vind. Eén interface voor alle apparaten die met Roon werken is gewoon erg handig. Op dit moment draait de Roon server op een nieuwe Mac Mini M4 waarbij de muziek is opgeslagen op via USB-C aangesloten (2TB) Samsung T7 SSD schijfjes. Voorheen draaide mijn Roon ROCK server op een Intel NUC (Roon ROCK is als software superstabiel, maar de NUC hardware vind ik minder). Met de nieuwe Mac Mini en macOS 26 had ik na het rebooten van de Mac Mini wel wat issues, maar die zijn onder de knie. Op het Roon forum heb ik het probleem inclusief de oplossing beschreven.

Terug nu naar de muziek. Hieronder vind je een (incomplete) selectie van muziek die ik geluisterd heb, met bij elk nummer (of album) wat opmerkingen waarom ik dat zo fraai vind en graag luister. De lijst is niet samengesteld in volgorde van voorkeur.

Boris Blank: "Time Bridges" — Resonance — Elektronische muziek, uiteraard, als het van Boris Blank komt. Dit stuk is zo omhullend. Er gebeurt van alles echt om je heen, voor je, achter je, boven je… Het laag is werkelijk prachtig, het draagt het stuk. Ogen dicht en het over je heen laten komen.

Hugh Masekela: "Stimela (live)" — Hope — Tsja, wordt nogal eens gezien als audiofiele "meuk" maar als je de live versie hebt beluisterd, hoor je dat het naast muzikaal, ook maatschappelijk gezien een mooi stuk is. "The Coal Train", over onderdrukking van mensen uit geldelijk gewin. Voor mij kan muziek dat ook zijn: een uiting van ongenoegen over dingen in de wereld om ons heen. Masekela doet dat in "Stimela" op een bijzondere manier. Audiofiel of niet.

Yello. Veel van hun albums luister ik graag: Stella,  The Eye, Toy, Touch, Flag. Elektronische muziek pur sang met veel transiënten waar de set bijzonder fijn mee omgaat. En heel vaak ook een ongelofelijk groots en ruimtelijk beeld - op momenten bijna surround-achtig. Met elektronische muziek kun je dat wat makkelijker doen en is het ook geloofwaardiger dan met akoestische instrumenten. In het laatste geval zit de ruimtelijkheid dan meer in de weergave van de akoestische informatie in de opname. Eigenlijk is dat een stuk lastiger, want daarvoor moet het systeem echt stil zijn. En dat is het ook: inktzwart, zeggen we dan. Voor een echt driedimensionale weergave is het van belang dat de plaatsing van je luidsprekers en de zitpositie optimaal zijn.

Jean-Michel Jarre: Oxygene (I, II, en III), Equinoxe, Zoolook — Vanaf het eerste album van Jarre ben ik fan. Ik geef toe, het album Zoolook in dit overzichtje is misschien een vreemde eend in de bijt. Dat vond ik ook toen het uitkwam. Wat doet-ie nou? Waar is de Jarre van Oxygene, van Equinoxe? Nu,  jaren later, vind ik het een ronduit interessant album. Adrian Belew, Lori Anderson en Marcus Miller. Namen die meespelen op dit album. Muzikaal, maar ook gedurfd met de vele samples, zeker voor die tijd en de muzikale voorgeschiedenis van Jarre.

Jean-Michel Jarre: Les Concerts en Chine — Het live album uit 1982 vind ik mooi vanwege de geschiedenis. Jarre was de eerste Westerse artiest die in China optrad en vervolgens ook nog een deel van Peking zonder stroom zette… Vooral de stukken met de traditionele Chinese instrumenten vind ik mooi. Het samenspel tussen oud en nieuw. Het past zo naadloos. Maar ook stukken als "Souvenirs de Chine" waarbij een klikkend fototoestel wordt gebruikt als ritme. Mooi en origineel.

Kraftwerk: The Man Machine, Autobahn — Nog meer synthesizer helden! De  mannen van Kraftwerk zijn in mijn ogen uniek door hun manier van muziek maken. Er zit iets mechanisch in hun muziek, als een robot bijna — pun intended! Het lijkt allemaal monotoon, maar er zitten zo ontzettend veel melodische lijnen in. Op YouTube zijn filpmjes te vinden waarin een aantal van de stukken van Kraftwerk helemaal worden ontleed; er zit niets monotoons in die muziek. Alles heeft een functie in het geheel.

Maria João Pires: "Nocturne Op. 9, Nº 1,2 &3" — Chopin, The Nocturnes — Even iets totáál anders. Ik luister ook graag klassiek, maar ben zeker geen kenner. Ik luister wat ik mooi vind. En dat is: de piano. Naast het slagwerk mijn favoriete muziekinstrument. De dromerigheid van de nocturnes van Chopin, de ongelofelijk mooie timing van Pires, ik kan hier intens van genieten. Een absolute aanrader! 

Beethoven: "Piano Sonate Nº 23, de Apassionata" — Ik luister graag naar de energierijke en energiegevende pianostukken van Beethoven. Dat zijn stukken waarbij je je afvraagt of de piano wel heel blijft… Als je benieuwd bent wat ik bedoel, moet je eens luisteren naar Beethoven's "Piano Sonate Nº 23, de Apassionata" door bijvoorbeeld Rolf Lindblom, of een energieke maar wat "meer technische" uitvoering van Mari Kodama. Er zijn vele uitvoeringen te vinden.

Rodrigo y Gabriela: "Stairway to Heaven", "Ixtapa" en "Orion" — rodrigio y gabriela — De eerste keer dat ik geconfronteerd werd met deze twee virtuozen was tijdens een bezoek aan Naim in Salisbury, samen  met een van mijn fijnste klanten. We kregen een demonstratie van een volledig Naim 500 systeem! De muziek van Rodrigo y Gabriela lijkt wel gemaakt voor Naim elektronica… Als je de muziek niet kent, zou je die zeker eens moeten beluisteren. Dan begrijp je precies wat ik bedoel. Niet zo gek dat ik weer terug ben op het Naim honk. Het aardige is, twee van de genoemde stukken zijn origineel van hard-rock band Led Zeppelin ("Stairway to Heaven") en heavy-metal band Metallica ("Orion"). Daar luister ik ook graag naar als ik in de stemming ben voor wat stevige rock!

Led Zeppelin: "Stairway to Heaven" — Led Zeppelin IV — Het hele album is  prachtig, maar "Stairway to Heaven" kent vrijwel iedereen, al was het maar vanwege de Top 2000. Dit is muziek waar een Naim systeem zich wel bij voelt en dat geldt ook voor de rock van de hierna volgende twee albums van Metallica en Deep Purple. Ik kan het niet genoeg herhalen: energie en communicatie. Hoe complex ook, het systeem ontrafelt het, maar zonder "rafels" die je met deze muziek nogal eens tegenkomt. Overigens vind ik ook hier de originele master in cd-formaat het fraaist.

Metallica: "Orion" — Master of Puppets — Wanneer je eerst de versie van Rodrigo y Gabriela luistert en dan het origineel van Metallica, dan gebeurt er nog wel wat extra's in de Metallica track. Waar die van Rodrigo y Gabriela bijzonder virtuoos is maar nog wel enigszins lief, is de Metallica versie dat aboluut niet. Lief bedoel ik dan. Maar wel minstens zo intens. Sowieso lijkt het album weer helemaal in de tijdgeest te passen: Master of Puppets… De teksten zijn spot-on. Of de muziek boosheid uitstraalt weet ik niet echt, maar als dat de bedoeling is bij de tekst dan zou het op zijn plaats zijn. Mooi hoe muziek toch vaak meer is dan "alleen" muziek, maar vooral ook een communicatiemiddel. Het mag je ook best aan het denken zetten.

Deep Purple: "Child in Time" — Deep Purple In Rock — Nog een klassieker, van een gaaf  album. Hard, zeker, maar Child in Time heeft veel aspecten in zich. Enerzijds is het bijna een ballad, en tegelijk gaat het ook helemaal los. Heerlijk, die afwisseling van onvervalste, keiharde rock en een bijna lieflijke ballad. De versie die ik op SSD heb is een 96/24 remaster. Het origineel had ik ooit op vinyl, maar waar die gebleven is? Het is wel een mooie remaster maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ik 'm niet kan vergelijken met de originele master op cd. Het is trouwens opvallend hoe fraai het slagwerk in deze opname is, en dan met name de bekkens in de stillere stukken: je hoort ze mooi hoog en in de breedte in de ruimte geplaatst. Daar waar een Naim systeem nog wel eens "hard" kon zijn in het tophoog, is dat in deze New Classics Series geenszins het geval. Je kunt deze muziek draaien op het niveau waarbij die het best tot zijn recht komt. Gelukkig maar dat ik een aparte luisterruimte heb...

Roger Waters: "It's a Miracle" — Amused to Death — Als je niet van de muziek  houdt, maar wel van een holografische presentatie en dynamiek, moet je het tóch eens beluisteren. Er zijn hele hordes tegenwoordig die de muziek van Roger Waters veel te politiek vinden. En dat mag, want hij heeft ook een duidelijke boodschap. En waarom ook niet? Liever via muziek dan via sociale media, denk ik wel eens. Het hele album "Amused to Death" is mooi, maar dit is een stuk dat eruit springt. Qua tekst en inhoud, maar vooral ook muzikaal. Het bouwt langzaam op tot een fantastische apotheose. Wel een beetje luider spelen, dat verdient het.

Pink Floyd: The Dark Side of the Moon, Wish You Were Here, The Wall — Dark Side of the Moon heb ik al eerder beschreven. Deze albums zijn stuk voor stuk klassiekers. Gewoon mooi. En qua boodschap en tekst nog altijd zeer actueel. Punt.

Supertramp: "Fool's Overture" — Even in the Quietest Moments & Paris Live — Dit stuk komt later nog even terug, vooral in de live uitvoering heb ik er wat mee…

Yellowjackets: "Freedomland" & "Greenhouse" — Greenhouse, en "Cape Town" — Blue Hat — Fusion Jazz, complexe muziek, maar ongelofelijk muzikaal. Mooie opnames ook. De oudere albums komen van het GRP label waar over het algemeen veel aandacht aan de opnames is besteed. En dat is te horen.

Porcupine Tree: "Don't Hate Me" — Stupid Dream — Energie. Energie. En nog eens energie. Ook dit stuk verdient het om wat luider te worden gespeeld voor maximale communicatie.

Boz Scaggs: "Thanks to You" — Dig — Een van de testnummers voor sublaag, naast dat ik het gewoon een mooi muziekstuk vind. Maar ook "Desire" en "Miss Riddle" van hetzelfde album zijn mooi. Scaggs heeft meer mooie albums gemaakt, waaronder ook een album met jazz-standards, but beautiful uit 2003. Maar origineel kende ik Boz Scaggs van zijn album uit 1976, Silk Degrees. Op dat album vind je twee bekende hits "Lowdown" en "Lido Shuffle". Maar het gehele album is de moeite waard. Ik heb het origineel niet op cd, wel de remaster uit 2023 in AIFF-formaat. Soms moet je roeien met de riemen die je hebt.

Roxy Music: "Avalon", "More Than This" —  Avalon — (origineel en DSD versie) — Dit album bespreek ik later in de tekst om een specifieke reden wat uitgebreider.

José James: "Come to My Door (Acoustic version)" — No Beginning, No End — Twee stemmen. Eén gitaar. That's it. Genieten.

Al Jarreau: "She's Leaving Home" — Tenderless (Live) — Het stuk is oorspronkelijk van The Beatles maar in deze (semi-) live versie van Al Jarreau heel bijzonder. Het hele album is mooi, vrijwel allemaal covers, maar dat maakt niet uit.

Daft Punk: "Giorgio by Moroder" — Random Access Memory — De synthesizermuziek van Giorgio Moroder is herkenbaar. In dit stuk legt hij ook uit waar het vandaan komt. Als je muziek uit de jaren '80 hoort en denkt, is dat niet? Het antwoord is waarschijnlijk, ja, Moroder. Ook dit mag je lekker luid spelen.

Massive Attack: "Angel" — Mezzanine — Een ogenschijnlijk donker stuk. Een draak voor veel muzieksystemen om de boel onder controle te houden en ervoor te zorgen dat het geen muzikale chaos wordt. Mijn systeem peutert het stuk keurig uit elkaar. Probeer het maar eens…

Donald Fagen: "Walk Between Raindrops" — The Nightfly — Ook een klassieker. Het hele album is mooi, maar dit stuk in het bijzonder omdat ik altijd moet glimlachen om de tekst…. Het is aanstekelijk en een prachtige opname. Maar dat weten we van Fagen. Bijna autistisch als het gaat om de opnamekwaliteit.

Steely Dan: "Babylon Sisters" — Gaucho — Bij Fagen's solo album The Nightfly zei ik het al, bijna autistisch als het gaat om opnamekwaliteit. Gaucho is daar een voorbeeld van. Op internet is het verhaal achter Gaucho te vinden. Ja, het ging erg ver! Mooi album en lekkere wegdroommuziek.

Steven Wilson: The Overview (AIFF op SSD & lp) — Het meest recente album van Steven Wilson (jazeker, ook Porcupine Tree). Ik heb de lp pas cadeau gekregen en nu een aantal keren beluisterd. Het is een bijzonder album dat me doet denken aan "Albedo 0.39" van Vangelis. Opnamekwaliteit is subliem, maar dat mag je verwachten van Wilson. Hij heeft vele klassieke albums geremastered - lees hier eens over het proces.

Golden Earring: "Radar Love (live)" — The Last Blast of The Century — Nederlands oudste rockband. Waarom "Radar Love"? En waarom de live versie? Ik houd van dynamiek en energie. En als mijn Naim systeem iets kan is het leven brengen in live opnames. En dit is weer zo'n voorbeeld. Genieten. Maar naast de live versie heb ik het album Moontan uit 1973 op 180 grams vinyl en op SSD (AIFF-versie, niet de remaster). Het is een kort album, maar met bijna alleen maar mooie stukken, waaronder uiteraard het origineel van "Radar Love". Prachtige opname, lekkere rock, en de start voor Golden Earring van een internationale doorbraak. Een ander stuk van dat album wat ik heerlijk vind om naar te luisteren is "Are you receiving me?". Het ruim 9 minuten durende stuk heeft veel aspecten, waaronder het slagwerk van Cesar Zuiderwijk. Ik ben een fan van drums…

Fleetwood Mac: Rumours — Ook een oudje (1977), maar ja… Van dit album heb ik ook verschillende versies, op cd, hi-res op SSD en twee versies op vinyl. De cd-versie heeft mijn voorkeur, ook boven de hi-res versie (96/24). Nu is die hi-res versie een remaster uit 2001, en de cd is dat niet. De remaster geeft me een wat onnatuurlijk gevoel bij met name de plaatsing van het geheel. Het lijkt wel of ze die wat breder hebben gemaakt zodat je met in-ears wat meer "ruimtegevoel" krijgt. De cd vind ik beter in verhouding, wel wat rauwer, maar dat past wel bij de muziek. Die was niet zo gepolijst, in mijn herinnering althans. Het blijft een mooi album met pareltjes zoals "Songbird".

Coldplay: A Head Full of Dreams — een album met een geschiedenis. Voor Ineke en mij is het nog altijd ons "Bonaire" album. In de tijd dat het album een hit was, besloten we dat we mettertijd op Bonaire wilden gaan wonen en concreet plannen maakten. We draaiden het album vaak 's avonds als we buiten zaten op de porch bij La Pura Vista, vlakbij waar we nu wonen. Het album heeft een vrolijkheid die erg past bij de herinneringen uit die tijd van grootse plannen. Muziek markeert vaak een ankerpunt in je leven. Dat maakt muziek zo bijzonder. En daarmee ook dit album.

Gianmaria Testa: Montgolfières — Hij zou de broer van de Italiaanse brombeer Paolo Conte kunnen zijn, maar dat is hij niet, want dan had hij waarschijnlijk ook Conte geheten. Zijn muziek is wel heel erg lekker om naar te luisteren, ook als je geen Italiaans verstaat (alle teksten staan in de cd-booklet ook in het Frans en het Duits). Het album Montgolfières is in zijn geheel mooi, maar een aantal stukken springen er wel uit: "Habanera", "La traiettorie delle montgolfière", en het bijna geheel akoestische "La donna del bar". Het album is in een studio opgenomen maar klinkt alsof het in een kathedraal gespeeld is. Toch komt het heel natuurlijk over. Ik word er altijd heel vrolijk van. Ik denk omdat ik Italiaans zo'n mooie taal vind…

REM: "Everybody Hurts" — Automatic for the People - Dit vind ik nog steeds een van de mooiste stukken van REM. De hele opbouw van het stuk, het invallen van de tweede stem ("now it's time to sing along"), het aangroeien van de energie, heerlijk om je in onder te dompelen.

Red Hot Chilipeppers: "Californication" en "Road Trippin'" — Californication — Gewoon lekkere rock, volume een beetje open en spelen!

Nits: "Adieu Sweet Bahnhof" en "Sketches of Spain" — Urk, maar ook van lp Kilo — erg fraai! — en Wool — jazzy, Het zijn stuk voor stuk redelijk oude albums, fraai opgenomen en uit de tijd dat ik de Nits het meest waardeerde. Alhoewel dat natuurlijk heel persoonlijk is. Vooral het live abum Urk vind ik heerlijk om naar te luisteren. Zou het komen omdat Naim door de bank genomen nogal op uitblinkt in live tracks?

Sky: Sky 2 — Het album (op vinyl) is uit 1981 (ik heb die plaat al 45 jaar) en ik kocht het destijds vanwege "Toccata". Het begint helaas een beetje als een "knetterend haardvuur" — ik moet de Clearaudio platenwasser hoognodig weer eens tevoorschijn halen! Maar als de muziek echt begint, een explosie van energie. Wat speelt de Technics/Benz Micro combi heerlijk op de Naim phonotrap. Wat is dat ding stil. Echt ongelofelijk.

St. Germain: Tourist — het hele album is genieten. Wellicht omdat ik er echt voor was gaan zitten vielen me zoveel details in de opnames op. Ik kan me niet herinneren dit album ooit zo te hebben ervaren. De muziek is een soort mix van jazz en elektronische muziek, naar ik begreep een jazz sextet dat dat solo's speelt over de elektronische tracks van de producer. Ik heb het ook op vinyl maar die moet ik nog beluisteren. Ik krijg het nog druk!

Electric Light Orchestra: "Telephone Line" — A New World Record — Uit 1976, dit jaar 50 jaar oud. Het is wat bombastische, theatrale en symfonische rock uit de jaren 70. Ik vind het heerlijk om naar te luisteren. De lp heb ik helaas niet meer, waarschijnlijk ooit weggegeven (dom, dom, dom). Nu luister ik naar de AIFF-versie (in zowel cd- als hi-res formaat 192/24). Het wordt misschien wat afgezaagd, maar de onderdompeling in die oude muziek is gewoon zo lekker. "Telephone Line" omdat ik dat graag luisterde, maar het hele album is heerlijk. Op een warme zondagmiddag zit ik te luisteren, met een ijskoud Belgisch biertje voor me op tafel… Echt super.

The Alan Parsons Project: Tales of Mystery and Imagination: Edgar Allan Poe — Nog een oudje van een van mijn favorieten. Ik heb volgens mij alles wat The Alan Parsons Project ooit heeft uitgebracht, maar hun eerste album uit 1976 vind ik een van de mooiere. Ook dit album heb ik op vinyl (180 grams en het origineel uit 1976), op cd, en op de SSD-schijf in verschillende resoluties. De cd-versie is wat rauwer dan de DSD-versie die ik op SSD-schijf heb, maar beide zijn echt goed gemasterd. Niet heel verwonderlijk voor Alan Parsons. Het maakt het album een absolute aanrader om lekker voor te gaan zitten. De muzikale vertaling van de verhalen van Edgar Allan Poe is gewoon fraai.

Er zijn nog meer albums van The Alan Parsons Project die ik zeer waardeer, zoals The Turn of a Friendly Card en dan vooral de stukken "Time" en "The Gold Bug". Het laatste is een instrumentaal stuk, iets wat op elk album van Alan Parsons wel voorkomt, en meestal zijn die instrumentale stukken erg mooi. Verder natuurlijk de klassieker I Robot naar het boek van Isaac Asimov. De eerste track is de titelsong en ook weer instrumentaal, het gebruik van synthesizers en stemmen is prachtig; het ritme heeft wat weg van wat Giorgio Moroder gebruikt - zo'n loopje op de achtergrond. Het tweede stuk is ook een aanrader "I Wouldn't Want To Be Like You". Dat stuk heeft een heerlijk ritme. De albums Eve en Pyramid zijn wat ouder — eind jaren 70 — en vind ik in hun geheel zeer de moeite waard.

Mijn lijst van muziek is nog veel langer; er is zoveel wat ik nog wil luisteren… Het systeem is enorm "revealing", maar op zo'n fijne manier. Het is nooit over-de-top volgepropt met details, het is meer het grote gemak waarmee het speelt en alles voor je uit legt. Het zet een beeld neer dat past bij de opname: is die groots, dan is het beeld dat ook, is die intiem, dan is de presentatie ook intiem. Het kost weinig moeite om geboeid te worden door de muziek - als ik de muziek leuk vind, tenminste, want anders merk ik dat ik snel afgeleid ben, of misschien beter gesteld: verveeld omdat het me niet pakt. Ik ben overigens wars van "truukjes" zoals ik al eerder aangaf. Opnames die met een lift in het hoog iets pretenderen dat er niet is, of een "opgepompt" beeld, vallen genadeloos door de mand, en remasters vallen nogal eens in die categorie. Het viel me op dat veel van die remasters helemaal niet zo lekker speelden, veelal minder dan het origineel of een eerdere versie op cd. Daar ben ik eens ingedoken in deel 4 van het avontuur…

De "Nieuw Systeem" playlist

De playlist bevat alle tracks die in dit deel aan de orde zijn gekomen. Waar mogelijk zijn zowel de cd versie, als remasters en hi-res versies toegevoegd.

Qobuz laat alleen de eerste 50 tracks zien. Om de gehele playlist te kunnen zien en afspelen, moet je inloggen bij Qoboz.