Een nieuw muzieksysteem (1)

Een kijkje in de keuken

Het gebeurt niet zo vaak dat we een kijkje geven in onze eigen hifi- en muziekkeuken, maar deze keer leek het wel een leuk idee. Het gebeurt ook niet zo vaak dat we zelf de blog schrijven. Max klimt natuurlijk met enige regelmaat op zijn zeepkist met meer of minder controversiële hifi-verhalen. Nou heb ik geen controverse te melden, maar een verslag in vier delen van een bijzondere zoektocht.

Sommigen van jullie weten wellicht dat ik al een tijdje op Bonaire woon en van daaruit de financiële backoffice, de softwareontwikkeling en het technische onderhoud van onze webwinkel doe. Het is absoluut geen straf om op een tropisch eiland te wonen, het klimaat geeft weinig reden tot klagen. Weinig reden, maar niet nul. Voor elektronica is het niet zo’n gunstig klimaat. De zon, en daarmee de UV-straling, is hier echt killing voor veel spullen. Daarnaast is het relatief vochtig en, omdat we op een eiland zitten, bevat de vochtige lucht ook relatief veel zout. Het zal een van de redenen zijn geweest dat het muzieksysteem dat ik had aangeschaft voor ik naar Bonaire verhuisde het heeft opgegeven. Aangezien muziek voor mij toch een eerste levensbehoefte bleek, moest er wat nieuws komen. Geen sinecure op een eiland zonder ook maar een enkele hifi-winkel…

Vandaar ook dit stukje, want de zoektocht naar iets nieuws onder die omstandigheid was best bijzonder. Je moet het dan doen met reviews op internet en, het meest belangrijke aspect: ervaring. In dit geval heb ik zelf wel enige ervaring na ruim 20 jaar in de hifi, maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat zeker de afgelopen jaren door mijn werk voor art’s excellence, min of meer wat achter de schermen, dat andere aspect wat op de achtergrond is geraakt. Desalniettemin heb ik een collega die vrijwel alles weet van heel veel als het om audiosystemen gaat. Daar heb ik dankbaar gebruik van mogen maken; ik heb als het ware Kees Jan’s oren mogen lenen.

De zoektocht

Vanwege de warmte hier op Bonaire — het is hier overdag altijd rond de 30° en 's nachts zo'n 26-27° — was ik op zoek naar een systeem dat daar wat beter tegen kan. En al snel kom je uit bij je oude liefde: Naim. Eindversterkers van Naim worden niet warm en zijn gebouwd als een tank. Dus dat moest het worden. Maar zo simpel werkt het niet met hifi. Natuurlijk niet. Dan begint de zoektocht pas en kom je ook andere dingen tegen. En gezien de investering die je gaat doen moet het wel in een keer echt goed zijn. Mijn eerste insteek was weer een systeem met "oldschool" versterkers en passieve luidsprekers. Naim, samen met Dynaudio, leek me een mooie oplossing. Maar ja, dan lees je over de nieuwe Dynaudio Confidence 20A, een aktief luidsprekersysteem op het topniveau van het merk. Dan ga je twijfelen. Zeker als je de recensies leest. Onze eigen Max Delissen had ze voor Music Emotion gerecenseerd, dus ik kon hem ook naar wat meer detail vragen. Ik paste mijn idee aan: een Naim streamer/voorversterker, de NSC 222, een Naim NVC TT phonotrap voor mijn Technics SL-1200Mk5 met Benz Micro ACE SM element. En dan ben je “soort van klaar”. Dat was in elk geval het idee.

Maar zo simpel werkt het natuurlijk niet met hifi. Want je gaat verder lezen en dan kom je de nieuwe Devialet Astra tegen: streamer, voorversterker en eindversterker in een doos. Oh ja, en ook nog een configureerbare phonotrap ingebouwd. Razend goede recensies. Dan ga je weer twijfelen. Misschien toch maar met passieve luidsprekers en aan de slag met de luidspreker-matching software van Devialet - de Dynaudio Confidence 30's zitten tenslotte in de Devialet database… Nu hebben wij een heel goede relatie met onze collega Michel Keyner van Audiofile in ‘s Gravenmoer. Bovendien, Michel is dé Devialet specialist. Kees Jan is voor mij gaan luisteren bij Michel en heeft daar later “verslag” van uit gebracht. Nu zul je denken, hoe kan Kees Jan nu voor jou gaan luisteren? Wel, we kennen elkaar al een tijdje, als in meer dan twintig jaar. We hebben samen in onze winkel in Zevenbergen gestaan en weten van elkaar wat we mooi vinden en hoe we luisteren. Technisch, maar vooral ook als het om de genieten-modus gaat. En dat laatste is natuurlijk het allerbelangrijkst. Daar gaat het om. Genieten. Muziek. Ontspannen. Kippenvel. Jullie kennen het vast.

De conclusie van de luistersessie met de Devialet Astra was dat het werkelijk een fantastische versterker is die vrijwel alles perfect doet. Maar… Het gevoel bleef toch een beetje dat het niet helemaal mijn ding zou zijn. Ik houd van veel dynamiek - check, geen probleem. Dynamiek levert de Devialet meer dan genoeg. Maar ik houd ook van een “lush sound”, ik weet niet zo goed hoe ik dat moet uitleggen. Open en transparant, maar wel enigszins vergevingsgezind voor wat mindere opnames, en met klankkleur. En juist dat laatste verdwijnt soms enigszins in de presentatie van de Devialet. Kees Jan verwoordde dat met "het klinkt soms wat wit". Verder zoeken dus. Misschien toch een actief systeem?

Nog meer luisteren

Op de Dutch Audio Event, editie 2025, zou Dynaudio de nieuwe Confidence 20A presenteren. Die stonden op mijn lijstje. Als gezegd, de reviews waren lovend. En ook Edwin Vlieger van Dynaudio Benelux had ik naar zijn ongezouten mening gevraagd. Ik had hem uitgelegd waar ik naar zocht. Hij was eerlijk, gaf geen advies van wat wel en wat niet, maar uit zijn verhaal kon ik voldoende destilleren. Het wachten was op het weekend van het DAE waar Kees Jan zou helpen bij de opbouw van de Dynaudio en Auralic systemen. Hij zou een luistersessie voor mij doen en er verslag van uitbrengen. Kees’ verhaal was helder. Die Dynaudio 20A’s zijn perfect, ze doen echt alles goed. Maar… en dat is waar het om gaat, hij vroeg zich hardop af of ze niet te perfect zijn voor wat ik zoek. Jij zoekt meer ziel in je muziek. Het hoeft niet altijd 100% perfect te zijn, het gaat erom dat jíj geniet. En dat is natuurlijk ook zo.

En zo was ik eigenlijk op een goede manier weer terug bij af. Na een omweg via Devialet en actieve Dynaudio’s kwam ik weer uit bij mijn oude liefde: Naim. Nu heeft Naim in 2023 de New Classic Series op de markt gebracht. Daarmee is er wat meer duidelijkheid in het aanbod ontstaan, lees: minder opties. Uiteraard kun je nog steeds opwaarderen met voedingen, maar er zijn er nog maar twee: een NPS 300 en een NVC Power voor de NVC TT phonotrap. Lekker overzichtelijk. Nu was alleen nog de vraag: gaan we dan voor een NSC 222 met een NAP250 en een set Dynaudio Confidence 30's of doe ik eens gek en neem de stap naar de 300 series: een NSS 333 streamer, de NAC 332 voorversterker, en twee NAP 350 mono eindversterkers op een set Dynaudio Confidence 30's? Grotere luidsprekers vond ik weinig zinvol omdat ik vermoedde dat die teveel energie in mijn op zich redelijk royale luisterruimte (±5 x 6m) zouden brengen. Dan krijg je mogelijk akoestische problemen en als je die kan voorkomen hoef je ze ook niet op te lossen. Een pragmatische aanpak dus.

Een besluit

Ik was er wel uit. Weliswaar moest ik mijn oorspronkelijke budget behoorlijk oprekken, maar het zou een 300 series Naim systeem met de Dynaudio Confidence 30's worden. Zeker nadat Kees Jan de C30’s nog bij Edwin had kunnen beluisteren was zijn conclusie: hier ga jij heel blij van worden! Mooi, dat besluit stond vast. Nu de bekabeling nog. Naim systemen komen standaard met kabels, behalve dan de luidsprekerkabels. Maar, uit de synergie met The Chord Company, eigenlijk ooit min of meer ontstaan uit Naim, was de keuze voor dit merk een logische. Uiteraard heb ik het uitgebreide drieluik van het bezoek dat Kees Jan en Max aan The Chord Company brachten nog eens teruggelezen, daarnaast advies gevraagd bij Joep van Gils van Latham, de importeur van zowel Naim als Chord, en de conclusie was dat het een mix van Chord Sarum T en Signature moest worden. Om twee redenen: ten eerste omdat ik het systeem niet te kritisch wilde maken en ten tweede een heel banale reden: budget.

Ik heb uiteindelijk aan de bronzijde (de streamer en de voorversterker) gekozen voor Chord Sarum T: de netsnoeren, een DIN interlink aan de streamer, en XLR interlinks van de voorversterker naar de eindversterkers. De rest van het systeem wordt dan bekabeld met Chord Signature: de luidsprekerkabels, de XLR interlinks naar mijn Moon 750D DAC/transport, de netwerkkabel aan de streamer, de netsnoeren aan de eindversterkers en de netsnoeren die de twee Audioquest Niagara 1200’s met het lichtnet verbinden. We hebben écht schone stroom in huis; sinds begin 2024 hebben we een zonne-energiesysteem met ruim 30kW aan batterijopslag. De stroom wordt vanuit de batterijen door de inverter omgezet naar een keurige 230V 50Hz sinus. Letterlijk en figuurlijk schone stroom dus.

Geregeld. Nou ja, bijna dan…

Mooi. Dat is dan geregeld. Het was inmiddels half oktober en ik was al sinds augustus bezig. Geen dagtaak natuurlijk, maar er zat wel veel tijd in. Wel weer leuk, zo’n heel traject. Maar ja, nu moest het besteld worden en met een levertijd van ongeveer vier weken zou alles beschikbaar zijn. Dat gaf mij de tijd om het transport naar Bonaire te regelen. Uiteindelijk heb ik ervoor gekozen het als luchtvracht te laten komen, vooral omdat ik niet langer meer wilde wachten. Wel een stuk kostbaarder dan per schip, maar KLM neemt elke zondag vracht mee naar Bonaire en met de boot zou het pas ergens in januari 2026 op Bonaire aankomen. Zo gezegd, zo gedaan. We hebben een grote exportkist op maat laten maken voor de elektronica en de kabels. De Dynaudio’s komen al in kratten, dus dat was mooi in orde. In totaal ongeveer 1 m3 en 350 kg aan muzikale vracht!

Het is eind november en nu staat het binnen. In de garage. Om uitgepakt te worden. Om geïnstalleerd te worden in mijn luisterruimte. Ik kan bijna niet wachten om de eerste noten uit de speakers te kunnen horen…

Natuurlijk ben ik benieuwd. Ook om zeker te zijn dat alles na de reis van Nederland naar Bonaire nog steeds functioneert. Joep had bij Latham in elk geval de hele set getest, zodat we zeker wisten dat het systeem in goede staat Nederland verlaat. In de middag had ik eindelijk de tijd om de kisten te openen en de inhoud te inspecteren. Alles was er en alles was heel. Gelukkig maar… Gerco van Expert Naaldwijk had ervoor gezorgd dat ik de juiste onderdelen inmiddels in huis had om in het afgelopen weekend de voorbereiding in de luisterruimte te kunnen doen: het 75" TV-scherm moest aan de muur, evenals de Sonos Arc soundbar die onderdeel is van het meerkanaalssysteem dat we gebruiken voor films en concerten. Inderdaad, twee systemen in één ruimte. Niet audiofiel, maar wel functioneel. Dat vind ik minstens zo belangrijk.

Ik kon nu direct aan de slag. De rest van de middag heb ik besteed aan het uitpakken en in en op de Pastoe kast plaatsen van alle elektronica. Om te beginnen heb ik alle  kabels gelegd. Het aantal kabels dat je nodig hebt voor zo’n systeem is toch aanzienlijk en zonder een goede voorbereiding wordt het al gauw spaghetti. Zeker als je er later nog eens bij moet is dat gewoon niet fijn. Ik begin altijd met de netsnoeren. Ten eerste omdat die allemaal van dezelfde plek naar hun eindbestemming moeten reiken en ten tweede omdat ze meestal wat stug zijn om ze goed te kunnen leggen. De makkelijkste netsnoeren waren grappig genoeg de Chord Sarum T; die zijn voor een “high-end” netsnoer opmerkelijk soepel. De Chord Signature netsnoeren zijn beduidend stugger. De rest van de bekabeling leg ik per toestel apart.

De meest logische volgorde is eerst de eindversterkers - die gaan de kast in. Dat is voor de Naim eindversterkers geen probleem omdat het meubel destijds door Pastoe zo gemaakt is dat het aan de achterzijde open vakken heeft. De eindtrappen worden niet heel erg warm en als het te gek wordt zit er in elke eindtrap een ventilator om de boel geforceerd te koelen. In de praktijk zullen die ventilatoren niet of nauwelijks worden aangesproken. Als de eindtrappen op hun plek in de kast staan kunnen de luidsprekerkabels (Chord Signature XL) ook worden aangesloten. Dan de voorversterker - die komt in het midden op het meubel te staan. Niet in de kast vanwege de toegankelijkheid en het aantal aansluitingen dat ik moet maken. Je wilt er makkelijk bij kunnen. 

Misschien vraag je je af waarom ik geen Naim Fraim heb aangeschaft? Dat had gekund, ik heb er in het verleden een gehad, maar deze oplossing met de speciaal door Pastoe aangepaste kast is praktischer en het geheel ziet er opgeruimder uit. Bovendien, naast de nieuwe elektronica is er nog wel wat meer dat moet worden aangesloten en ook dat moeten we ergens kwijt.

De streamer, mijn Technics SL-1200Mk5 en de phonotrap, komen ook op de kast te staan, allemaal om praktische redenen. Misschien dat ik later, als de settings van de phonotrap helemaal naar mijn zin zijn, de phonotrap nog in de kast zet. Maar voor het experimenteren met de settings is het handiger als ik er makkelijk bij kan.

De eerste noten

Als het systeem eenmaal staat, alle bekabeling is aangesloten en de stroom erop, dan is het moment daar: de eerste noten. Alles functioneerde zoals verwacht. De streamer is bedraad in het netwerk opgenomen dus daar was weinig voor nodig. Roon draaide ook al; het enige dat daar hoefde te gebeuren is de NSS 333 te activeren als Roon end point. Daarna kan ik direct aan de gang.

Wel nog even de afstandsbediening van de voorversterker en de streamer koppelen; dat gaat via Zigbee, draadloos dus. Hetzelfde geldt voor de systeemconnectie tussen de voorversterker en de streamer. Ook die gaat via Zigbee. De twee eindtrappen zijn voor de systeemautomatisering elk met de voorsterker verbonden via een optische kabel zodat het hele systeem keurig in de goede volgorde opstart en in standby gaat. 

Het opstarten van de grote Naim eindtrappen gaat heel wat geciviliseerder dan “vroeger”. Daar waar de eindtrappen, maar ook de voedingen, nogal eens de neiging hadden de automaatjes in de meterkast te laten denken dat er kortsluiting is, starten de nieuwe NAP 350’s voorzichtig op - je hoeft dus niet meer de meterkast aan te passen met een al dan niet audiofiele smeltzekering als vervanging van de automaat.

Het eerste stuk dat ik luisterde was “I can’t see New York”, van het Tori Amos album Scarlet’s Walk (de 2023 remaster). Het geheel was nog wat “stug” en verre van optimaal omdat ik de luidsprekers op het oog had neergezet - overigens wel op een vooraf bepaalde plaats in de ruimte. Daar kun je namelijk wat rekenwerk aan doen om een zo gunstig mogelijke positie van de luidsprekers en de luisterplek te bepalen. Zo gunstig mogelijk bedoel ik dan in akoestische zin. Maar het is ook gewoon luisteren wat er gebeurt wanneer je wat verandert. En dat vraagt tijd. Waarom? Een muzieksysteem kan nog zo prachtig zijn, uiteindelijk koppelt het zich akoestisch aan de ruimte waarin het speelt en die ruimte bepaalt voor een fors gedeelte het uiteindelijke resultaat. En experimenteren kost niets, behalve tijd.

De ruimte is veelal een gegeven want de afmetingen staan vast. En daarmee ook de eigenfrequenties van die ruimte, volgend uit de afmetingen van de ruimte. Daarnaast zorgt de interactie met de (zij)wanden voor nog meer akoestische uitdagingen (reflecties). Gelukkig kun je, als gezegd, met wat rekenwerk vrij vlot tot een plaatsing komen waarbij de “problemen” zo gering mogelijk zijn. Een goed uitgangspunt, want problemen die er niet zijn, hoeven ook niet te worden opgelost. Wel had ik deze keer een wat andere methode als uitgangspunt gekozen dan ik normaal doe. Daarover later meer. Eerst mag het hele systeem wat meters maken en lekker inspelen.